kinhtehoc.com

Giao Hợp Nhiều Hơn là Tình Dục An Toàn Hơn

Steven E. Landsburg*

tq2cute dịch

Nó là sự thật: AIDS là sự trừng phạt khủng khiếp cho sự chịu đựng của hành vi tình dục quá kích và vô trách nhiệm. Bệnh dịch là cái giá chúng ta phải trả cho quan điểm dễ dãi đối với chế độ một vợ một chồng, sự trinh tiết, và những biến dạng của chủ nghĩa tình dục bảo thủ cực đoan.

Bạn đã đọc đâu đó về tội lang chạ. Để tôi nói với bạn về tội tự chủ.

Hãy xem Martin, một chàng trai trẻ quyến rũ và khá thận trọng với một lịch sử tình dục giới hạn, người mà thường xuyên ve vản đồng nghiệp cô Joan. Như thể buổi liên hoan của công ty cuối tuần rồi gần kề cận, cả hai Martin và Joan âm thầm và riêng tư tán thành một tiền đồ là hai người sẽ về nhà chung với nhau. Đáng tiếc, Định Mệnh, qua tác nhân ở Trung Tâm Kiểm Soát Bệnh Tật (CDC), đã can thiệp. Buổi sáng trước tiệc liên hoan, Martin tình cờ thấy được những quảng cáo do CDC tài trợ khuyến cáo đức hạnh tiết chế. Vì kiềm chế, anh ta ở nhà. Khi Martin vắng mặt, Joan đã gặp được một chàng trai cũng quyến rũ tương đương nhưng kém thận trọng hơn tên Maxwell - và Joan đã bị nhiễm AIDS.

Khi người thận trọng Martin rút lui khỏi trò chơi sống chung, anh ta đã tạo điều kiện dễ dàng cho chàng trai táo bạo Maxwell săn đón người kém may mắn Joan. Nếu chiến dịch quảng cáo trên hiệu quả đến với Martin hơn Maxwell, đó là sự đe dọa đến sự an toàn của Joan. Đặc biệt là khi họ đăng các quảng cáo của Calvin Klein (TQ thêm: khêu gợi tình dục), nó có thể để Martin vào tâm trạng có lợi cho xã hội.

Nếu những người thận trọng như Martin của thế giới có thể lơi là một chút, chúng ta có thể trì độn sự phát triển bệnh AIDS. Tất nhiên, chúng ta không muốn điều này đi quá xa: nếu Martin lơi là quá đáng, anh ta sẽ trở thành người nguy hiểm Maxwell. Nhưng khi người cực đoan tình dục tăng hoạt động sinh lý một tí, họ đã làm lợi cho mọi người chúng ta. Giáo sư trường đại học Harvard Michael Kremer ước lượng rằng sự lan rộng của AIDS ở Anh Quốc có thể bị giảm nếu những người có ít hơn 2.25 bạn đời hàng năm có thêm bạn tình thường xuyên hơn. Nó áp dụng đến ba-phần-tư cho tất cả người Anh thích khác giới giữa khoảng tuổi 18 và 45.

Một người cẩn thận như Martin đã giúp đở thế giới mỗi khi anh ta đi vũ trường. Sự thật, anh ta giúp tới hai lần. Trước tiên, anh ta cải thiện sác xuất cho mọi người ngoài đó tìm bạn tình an toàn. Sự giúp đỡ thứ hai thì hơi ma quỷ, nhưng quan trọng hơn: nếu Martin chọn một bạn tình mới tối nay, anh ta cũng có thể sẽ bị nhiễm bệnh. Nó là điều tốt. Bởi vì khi Martin về nhà, buồn tẻ trong cô đơn, và cuối cùng chết -- mang theo những con vi trùng với anh ta.

Nếu một người khác bị nhiễm bệnh tối nay, tôi muốn người đó là Martin hơn là một tên lang chạ Pete, người mà có thể lây nhiễm cho hai mươi người khác trước khi chết.

Tôi lúc nào cũng vui mừng khi thấy những người như Martin ở ngoài vũ trường. Khi họ mang về nhà người bạn tình không nhiễm bệnh, họ đã hướng người bạn đó ra khỏi những mối quan hệ bất chính nguy hiểm hơn. Khi anh ta mang về nhà người bạn tình nhiễm bệnh, anh ta đã hướng người bạn đó ra khỏi truyền bệnh cho người mà có thể tiếp tục truyền bệnh cho người khác. Bất luận điều nào, tôi hy vọng người thận trọng sẽ may mắn tối nay.

Tiếc thay, những điều này không phải là cách tán gái tốt. Bạn không có kết quả tốt với lối gạ gẫm rằng "Ngủ với tôi tối nay để tôi có thể bị nhiễm bệnh, mang theo vi trùng với tôi." Nó cũng như câu nói "Bạn nên bán cây chổi cho nhà hàng xóm để sân của họ sạch hơn" hay "Bạn nên ngồi khi vào sân vận động để mọi người khác nhìn rõ hơn." Vấn đề là điều gì tốt cho cả nhóm có thể xấu cho cá nhân, và vì thế chúng ta nhận những hậu quả xấu.

Nếu lang chạ cứu người, thì chế độ một vợ một chồng có thể chí tử. Hãy tưởng tượng trong một quốc gia các bà đều chung thủy, trong khi phái nam cần hai bạn tình hàng năm. Dưới điều kiện đó, vài con điếm sẽ phục vụ các ông. Không lâu, những con điếm bị nhiễm bệnh; họ có thể truyền bệnh cho đàn ông; và đàn ông mang bệnh về nhà cho bà vợ chung thủy. Nhưng nếu các bà vợ chịu ngoại tình và có tình nhân, thị trường đĩ điếm sẽ tàn lụi, và vi trùng, không thể phát triển nhanh để giữ mạng, sẽ chết theo đó.

Lời ngụ ngôn cho các bà vợ chung thủy mang tính đạo đức thâm sâu hơn chuyện minh họa của Martin và Joan, bởi vì nó chỉ ra rằng trên phượng diện của một xã hội, lang chạ có thể làm trễ sự phát triển bệnh dịch -- chí ít là trên thuyết. Nhưng thực hành thì sao? Đó là nghiên cứu của giáo sư Kremer. Với những giả định hợp lý và thực tế về cách nào con người chọn bạn tình, nghiên cứu của ông ta chỉ ra rằng đạo lý vẫn được giữ nguyên. Khi anh hàng xóm kín đáo bị bệnh lậu, anh ta thực sự sẽ hết mình chiến đấu với tai họa chết người.

Đó là lý do tại sao chúng ta mong muốn người cẩn thận Martin có quan hệ tình dục với Joan. Đây là lý do khác: họ có những hứng thú trong việc đó.

Sự hưởng thụ không nên bị bỏ qua một cách nhẹ nhàng. Xét cho cùng, giảm tốc độ nhiểm HIV không phải là mục tiêu duy nhất đáng mưu cầu; nếu nó là điều đáng, thì xã hội đã cấm quan hệ tình dục hoàn toàn. Điều chúng ta thật muốn là tối thiểu số lần nhiểm bệnh cho những những lần giao hợp. Nó cũng giống như tối đa hóa số lần giao hợp cho những lần bị nhiễm bệnh. Ngay cả khi Martin thất bại trong việc ngăn cản Maxwell đi chinh phục, ít ra Maxwell cũng đã làm cho một người hạnh phúc.

Nếu bạn là người độc tưởng với mục đích là tối thiểu hóa sự lan tràn bệnh AIDS, thì bạn nên khuyến cáo những người thận trọng Martin quan hệ tình dục nhiều hơn.[1] Nếu bạn là con người trách nhiệm với mục đích là tới đa hóa sự khác biệt giữa lợi ích tình dục và chi phí của bệnh AIDS -- thì bạn cần khuyến khích người như Martin quan hệ tình dục nhiều và nhiều hơn nữa.

***

Đối với kinh tế gia, nó quá rõ ràng tại sao người với quá khứ tình dục khiêm tốn chọn cung cấp rất ít tình dục ở hiện tại: giá trị phục vụ bị đánh giá thấp. Nếu những người bảo thủ tình dục quảng cáo hữu hiệu quá khứ tình dục của họ, những đương sự có ý thức về HIV sẽ cạnh tranh hoang tàng để có sự chú ý của người bảo thủ. Nhưng điều đó không xảy ra, bởi vì rất khó tìm người bảo thủ. Vì phần thưởng không đủ lớn để nới lõng tiêu chuẩn, họ đã nới lõng tiêu chuẩn không đủ.

Khi bạn có một bạn tình mới, bạn gánh chịu vài chi phí và gặt hái vài lợi ích. Đó là việc của bạn. Nhưng bạn cũng bắt người khác cáng đáng những chi phí và lợi ích khác, và đó là việc của những người khác. Nếu bạn có một quá khứ lang chạ bừa bãi, đó là chi phí của bạn. Như mọi người câu cá trên dòng suối chung, bạn làm dơ bẩn nguồn nước khi bước xuống.

Nhưng nếu bạn lúc nào cùng kỹ lưỡng và chọn lựa, bạn có khả năng nâng cao giá trị trung bình trong số vốn chung của bạn đời. Khi bạn tham gia vào dòng suối bạn đời, bạn làm nó thêm sạch. Cám ơn bạn, mọi người đi câu cá (TQ thêm: câu cá tiếng lóng là đi cua ghệ) bạn đời có thêm cơ hội bắt được một con an toàn.

Như là dòng suối chung, dòng suối bạn đời có nhiều người xã rác và có ít người tình nguyện dọn dẹp. Lý do ông chủ công ty bảo vệ môi trường không đủ là họ không được thưởng đủ để bảo vệ môi trường (hay bị phạt không đủ về tội sao lãng nó). Họ gặt được vài lợi ích (mặc dù chủ công ty thích nước và không khí sạch), nhưng phần đông lợi ích thuộc về người dưng. Tương tự, lý do Martin đã làm không đủ để chống lại tai họa bệnh AIDS (khi ngủ với Joan) là vì, trong khi anh ta chắc chắn gặt hái vài phần thưởng (cảm giác hưng phấn tình dục), phần nhiều lợi ích đem đến cho những bạn tình tương lai của Joan, và bạn tình của bạn tình của Joan.

Mặt kia của ví dụ này là trinh biết của Martin là một dạng của dơ bẩn -- trinh tiết làm xấu môi trường tình dục vì hạ thấp phân số của những bạn tình an toàn trong nhóm bạn tình. Chủ công ty làm bẩn môi trường nhiều vì họ chỉ hít thở một phần của không khí họ ô nhiễm; Martin ở nhà một mình thường xuyên bởi vì anh ta chỉ có gánh vác một phần hậu quả.

Ví dụ ô nhiễm môi trường rất hùng hồn để chế ngự đạo lý hầu như những câu chuyện bạn kể. Để kết luận rằng việc Martin đi ngủ với Joan làm giảm bệnh dịch, bạn cần những giả định về điều Joan và Maxwell và tất cả những bạn đời tương lai của họ sẽ làm gì nếu Martin ở nhà. Nếu kết luận rằng việc Martin ngủ với Joan làm cho thế giới tốt hơn (tốt hơn giải thích cho cả chi phí bệnh và lợi ích tình dục), bạn không cần bất cứ giả định nào. Nó là một nguyên lý chung rằng khi hàng hóa (như sự phục vụ tình dục của Martin) vị đánh giá thấp, họ thường cung cấp ít hơn.

Vậy thì đây là những gì chúng ta biết:

Khi những người bảo thủ tình dục lơi là tiêu chuẩn của họ, lợi ích được lan tỏa đến những hàng xóm. Điều đó một mình đủ để nói chung rằng thế giới là nơi tốt hơn nếu họ (những người bảo thủ tình dục) có thể lơi là một chút.

Tuy nhiên, có nhiều hơn một cách để thế giới thành nơi tốt hơn. Có thể bệnh dịch sẽ chậm lại. Có thể loài người hưởng thụ nhiều tình dục hơn. Có thể bệnh dịch phát triển, nhưng con người hưởng thụ quá và quá nhiều tình dục nên nó cũng đáng lắm.

Lý thuyết thuần túy - được giấu dước cái tên nguyên lý nguồn suối chung - nói với chúng ta rằng chí ít một trong những điều tốt phải xảy ra. Nghiên cứu của giáo sư Kremer gợi ý rằng cả hai điều tốt xảy ra: chúng ta có nhiều tình dục và ít bệnh hơn.

Nếu tất cả điều bạn muốn là làm chậm bệnh dịch, nghiên cứu của giáo sư Kremer nói rằng nhiều tình dục hơn là điều tốt. Nhưng nếu bạn muốn tối đa mức thừa của lợi ích trên chi phí, thì ngay cả nhiều tình dục hơn nữa vẫn là điều tốt hơn nữa.

***

Vậy thì: Làm sao chúng ta khuyến cáo Martin (những người bảo thủ tình dục) có quan hệ tình dục nhiều hơn?

Tôi ước rằng bài viết này có thể thúc đẩy anh ta đi đúng hướng, nhưng buồn thay, không có lý do gì nó phải xảy ra -- ngay cả anh ta đọc và hiểu nó hoàn toàn. (Đừng vì thế mà không giới thiệu bài này đến những người bảo thủ tình dục.) Martin đã chọn mức độ sinh hoạt tình dục vừa với sức của mình. Anh ta rất có thể không điểu chỉnh mức độ đó đơn giản không phải vì anh ta biết các người dưng -- cứ gọi rằng, bạn tình tương lai của Joan, và bạn tình của bạn tình tương lai của Joan -- sẽ hiểu rõ giá trị đó.

Martin, là một con người, có khuynh hướng chú tâm vào những gì anh ta làm tốt, không phải vào những gì tốt cho xã hội anh ta sinh sống. Bạn có thể làm ông chủ một công ty ô nhiễm môi trường hiểu rằng việc làm của ông ta đang gây hại đến hàng xóm, nhưng nó không có giống với thuyết phục ông ta ngừng gây ô nhiểm.

Vậy thì điều chúng ta cần làm phải có hiệu quả hơn là đơn thuần giáo dục. Ngoại suy từ những phỏng đáp vấn đề môi trường, tôi giả định rằng nhóm hào phóng có thể đối diện với vấn đề hình dục quá nhiều bằng luật pháp bắt buộc. Nhưng là người sùng đạo của hệ thống giá cả, tôi ưa chuộng khuyến cáo hành động tốt qua đề cương hoàn hảo của hệ thống trợ cấp.

Bằng lời khác, chúng ta sẽ trả tiền cho người người có thêm quan hệ tình dục với nhiều người khác. Nhưng nó không ổn, vì chúng ta không muốn tất cả mọi người có thêm bạn tình. Maxwell, đơn cử, đã có quá nhiều tình dục rồi. Vấn đề là trợ cấp cho hành vi nhận thức tình dục của Martin mà không có trợ cấp cho sự quá độ của Maxwell.

Vậy thì, chúng ta có thể trả tiền cho người ta làm tình nếu họ thật sự không có nhiều kinh nghiệm. Tiếc thay, điều đó cũng không khả thi -- như Marxell có thể nói láo về quá khứ và giữ khuôn mặt thản nhiên để được nhận trợ cấp.

Điều chúng ta cần làm là thưởng cái mà Martin quý trong khi Maxwell thì không -- ví như thẻ thư viện. Tôi đoán rằng người như Maxwell vì quá bận rộn với đời sống xã hội, nên không có thời gian đi vào thư viện.

Đó là một sự tiến bộ, nhưng nó vẫn không hoàn hảo. Khi Martin đến thư viện nhìn có vẻ tự mãn và mệt mỏi, làm sao chúng ta biết anh ta hoàn thành trách nhiệm giao cấu hay anh ta đang đóng kịch.

Vậy thử cách khác: chúng ta cần thưởng những gì không có giá trị cho Martin cho đến khi anh ta thật sự làm tình. Và như trước, nó phải là cái gì mà người bảo thủ Martin trân quý hơn là người lang chạ Maxwell.

Tôi có thể nghĩ tới một phần thưởng mà nó hợp với hai điều kiện trên: áo mưa miễn phí (hay chí ít trợ cấp thật nhiều). Để thâu lượm những lợi ích từ áo mưa miễn phí, Martin phải làm tình. Và Martin rất có thể đánh giá cao giá trị áo mưa miễn phí hơn Maxwell. Lý do: Martin chưa bị nhiễm bệnh, cho nên áo mưa có nhiều cơ hội giúp anh ta giữ mạng. Còn Maxwell thì ngược lại, vì đã có nhiễm vi trùng, cho nên áo mưa vào thời điểm này cũng không đóng góp sự khác biệt. Trợ cấp áo mưa có thể là cách quyến rũ Martin bước ra khỏi sự bó buộc của chính mình mà không khuyến cáo Maxwell tham gia vào hoạt động điên cuồng đó.

Còn một lý do khác để trợ cấp áo mưa. Sử dụng áo mưa bị đánh giá thấp. Khi bạn dùng áo mưa, bạn bảo vệ chính mình và bạn đời và bạn đời tương lai của bạn đời hiện tại, nhưng phần thưởng (với khả năng bị nhiểm bệnh thấp hơn) chỉ dành cho bạn. Bạn đời tương lai của bạn đâu có thể quan sát quá khứ dùng áo mưa của bạn, và vì thế bạn đời đó không thể cám ơn bạn trong cuộc hẹn hò. Nó có nghĩa rằng bạn không thu hết toàn bộ lợi ích mà bạn trao ra. Và kết quả, sử dụng áo mưa ít đi.

Cách khác, người ta dùng áo mưa quá ít cũng cùng một lý do người ta làm tình quá ít. Khi Martin làm tình với Joan, nó tốt cho bạn đời tương lai của Joan. Khi Martin dùng áo mưa, nó cũng tốt cho bạn đời tương lai của Joan. Trong cả hai trường hợp, bạn đời tương lai của Joan không có cơ hội thuận lợi để ảnh hưởng đến hành vi của Martin.

Thường được lý luận rằng trợ cấp (hay miễn phí) áo mưa có điều tốt và xấu. Điều tốt là nó có thể giảm khả năng truyền bệnh, và điều xấu là nó khuyến cáo người ta quan hệ nhiều hơn. Nhưng thật ra nó không phải là một điều xấu và một điều tốt -- mà là hai điều tốt. Không có trợ cấp, người ta dùng áo mưa không đủ, và không có trợ cấp, người đánh giá cao giá trị áo mưa không có nhiều bạn tình.

Nhược điểm duy nhất của trợ cấp áo mưa là nó không quá mắc từ lúc đầu. Bạn có thể giảm giá từ một đô-la xuống còn zero hay miễn phí nhưng nó không ảnh hưởng đến sự chọn lựa tình dục của con người.

Mục đích của chúng ta vậy thì phải giảm giá của áo mưa thành âm, bằng cách thưởng cho những người sử dụng chúng. Nói cách khác, chúng ta nên đặt tiền thưởng cho những áo mưa đã sài. Cách thưởng tốt nhất vẫn là phần thưởng có giá trị cho người điều độ Martin hơn là Maxwell. Với ý kiến đó, nhà báo Oliver Morton đã đưa ra một ý kiến tuyệt vời rằng nếu mắc cở và thiếu khả năng tìm bạn tình đóng góp vào sự điều độ, thì câu trả lời có thể rằng, thành lập những dịch vụ hẹn hò được nhà nước trợ cấp: mang đến cho tôi một bao cao su đã dùng và chúng tôi sẽ giúp bạn một cuộc hẹn hò.

Toàn bộ vấn đề -- cùng với tình thế trợ cấp -- sẽ biến mất nếu như quá khứ tình dục của một người được thể hiện, để bạn đời tương lai có thể thưởng cho những hành vi thận trọng và do đó tạo điều kiện thích đáng. Hy vọng rằng kỷ thuật sẽ tạo ra phương pháp khả thi. (Tôi tưởng tượng quá trình khiêu dâm tương lai: "Váy của cô ta rớt xuống và ánh mắt anh ta dừng ở đùi, nơi đó có màn hình hiện lên 'Nơi này đã được sử dụng 314 lần.'")

Hay là, như một độc giả của tờ Slate có đưa ra ý kiến, chúng ta có thể thành lập dịch vụ trên mạng nghi nhận kết quả thử nghiệm HIV. Bạn đánh máy tên bạn đời tương lai và nhận được hồi âm "Lần thử nghiệm sau cùng 7/4/2006." Hay là, để bảo vệ quyền riêng tư, bạn có thể đánh máy không phải tên mà con số người bạn đời cho bạn. Màn hình sẽ hiện cả hai kết quả và hình của người thử nghiệm để tránh tình trạng giả mạo chứng minh. Nó gây ấn tượng cho tôi rằng đây là một ý kiến tốt, nhưng sao không có ai thực hiện. Từ đây đến lúc đó, điều mà chúng ta có thể làm là giảm giá áo mưa thật rẻ -- và phải vứt đi những quảng cáo bảo thủ tình dục.

* Được trích trong cuốn More Sex is Safer Sex:  The Unconventional Wisdom of Economics.